Uilenborden

Een rieten dak is natuurlijk niet af zonder een prachtig op maat gemaakt uilenbord. Daarom helpen we u met plezier bij het ontwerpen, maken en plaatsen van een uilenbord. Benieuwd wat dit kost? Neem dan contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek.

Hoe uilenborden zijn ontstaan

Uilenborden zijn al een eeuwenoud fenomeen. Oorspronkelijk werden ze namelijk gebruikt om de uiteinden van de nokbalk te beschermen tegen rukwinden en regen. Dit was het punt waar de drie dakdelen samen kwamen waardoor dit een kwetsbaar punt was. En waarom zou je iets dat je toch nodig hebt niet meteen mooi maken? De oudste vermelding van een uilenbord dateert maar liefst uit 1696. Op schilderijen uit de 18^e eeuw ziet u ze ook steeds vaker terugkomen omdat ze toen steeds populairder werden. In het begin waren de uilenborden er dus vooral om de constructie te beschermen. Later kwamen er gaten in zodat uilen zich er in konden nestelen. Dit had namelijk een voordeel voor boeren. Uilen zijn uitstekende muizenvangers en op deze manier hoefden ze zelf geen muizen te vangen. Tegenwoordig zijn de gaten veelal dichtgemaakt, omdat de meeste schuren nu goed zijn afgesloten en er genoeg middelen zijn tegen muizen.

Van oorsprong komen de uilenborden uit Friesland, maar ze waren zo populair dat ze ook te vinden zijn in Groningen. In Friesland vindt u 6 verschillende typen, welke er verschillend uitzien per regio. Zo zijn ze bijvoorbeeld in het noorden minder rijkelijk versierd dan in het zuidwesten. Daarnaast kon men vroeger ook veel afleiden over de bewoners van het huis. Zo kon u afleiden hoeveel kinderen het gezin had, hun geloofsovertuiging enzovoort. Wilt u meer informatie over uilenborden? Lees dan verder.

Waar hoort welk uilenbord?

Rechts staat een kaart van Friesland.
Er zijn zes verschillende streekgerichte vormen van uilenborden.

Ieder uilenbord heeft zijn eigen historie.

Noord Friesland nr 1

Uilenborden van Noord Friesland

De streek waar u deze uilenborden kunt vinden is Noord Friesland, tussen Leeuwarden en Dokkum.

In deze streek vindt u de grote boerderijen, die worden gesierd door dit grote uilenbord.

In het topje van de makelaar vindt u het zelfde teken, wat we gezien hebben bij het uilenbord van Litterenseradiel, namelijk de tulp. Hier echter in een gesloten vorm, bedoelt als uitdrukking van hoop.

In de driehoek van deze uilenborden is ook een zonnerad afgebeeld, maar hier is de opening opgevuld met een x teken. Dit is evenals het uilenbord van Westergo een rune teken. Het x teken is het voor/najaar teken. Het voorjaar is de tijd van het zaaien, het najaar de tijd van het oogsten. Dit symbool vindt men dan ook in de akkerbouwgebieden.

In dit teken lag de vraag om zegen en bescherming bij het zaaien en oogsten, de belangrijkste gebeurtenissen bij de bouwboer.

Westergo nr 2

Uilenborden van Westergo

Het westelijke gedeelte van de provincie Friesland heet Westergo en strekt zich uit van Workum tot aan Het Bild, de strook ten noorden van de lijn Harlingen Leeuwarden.

Ook Allingawier ligt in Westergo en op de boerderij “De ijzeren kou” kunt u deze uileborden vinden.

In de makelaar vindt u tussen de zwanenhalzen een opgevuld cirkelvormig symbool. Dit is het zonnerad. Het zonnerad had een heilige betekenis en was aangebracht als eerbewijs aan de goden. Dit teken was in het bijzonder voor de zonnegod. Dat gebeurt ook hier, want als het + teken, dat in dit zonnerad staat wordt beschouwd als het zomer/winterteken. Dit oude rune teken komt alleen voor op boerderijen, waar men zich bezig hield met de veeteelt. De boer vroeg daarmee aan de hogere macht om een zegen voor zomer en winter. In de zomer was het oogsttijd en in de winter werd het jongvee geboren.

Het topje van de makelaar wordt gevormd door het klaverblad. Dit is het bekend heraldisch teken, dat gevoerd werd als een teken voor de “vrije” boer, in tegenstelling tot de “horige” boer. Men was trots op die vrijheid en voerde het teken daarvoor dan ook in het topje van de uileborden.

De gemeente Litterenseradiel nr 3

Uilenborden van de gemeente Litterenseradiel

Het enige gemeentelijke uilenbord van Friesland, vindt u in de gemeente Litterenseradiel.

Dit is de gemeente die gesitueerd is rond Wommels, gelegen aan de provinciale weg tussen Bolsward en Leeuwarden.
Deze prachtige uilenborden, met zijn rijke versierde makelaar vol met symbolen, sieren de nok van menig boerderij in Litterenseradiel.

Het topje van de makelaar wordt gesierd met de bloem, ofwel de tulp. Dit symbool komt in grote delen van Europa voor, zoals in West Duitsland, Polen, Zweden en Denemarken en is het teken van de hoop.

Lager op de makelaar de maantjes en de zon, oude amulet tekens en dan beneden tussen de zwanenhalzen een groen gedeelte. Dit is het groene pad, het symbool van het kwaad. Men kan zich erover verbazen, dat dit symbool op het uilenbord voorkomt. Toch is het niet zo verwonderlijk, want in dit teken is een hart uitgesneden. De kracht is eruit en nu wordt het gebruikt om het kwaad af te schrikken. Ook hier weer traditionele symboliek die vaker terugkomt in uilenborden.

Midden Friesland nr 4

Uilenborden van Midden Friesland

Deze uilenborden vindt u in het midden van Friesland. In een brede strook strekt het verschijningsgebied van dit uilenbord zich uit vanaf Leeuwarden zuidwaarts door het lage midden naar Lemmer.

Qua afmeting is dit een heel bescheiden uilenbord. Het paste dan ook bij een boerderij van bescheiden grootte, zoals men die in vroegere tijden kon vinden in het lage midden van Friesland. Een streek die toen vaak door overstromingen werd geteisterd. Op vaak afgelegen en geïsoleerde boerderijen woonden de boeren hier. Roversbenden en tegen elkaar vechtende edelen maakten het de mensen vaak moeilijk.

Daarom vindt u op deze makelaar aan weerszijden een palmtak afgebeeld, het vredesteken. Een verzoek aan de hogere macht om vrede, zodat men in rust en veiligheid het werk kon verrichten. Maar het was tevens een aanbod van vrede en vriendschap, herkenbaar van de uilenborden.

De Friese Wouden - nr 5

Uilenborden van de Friese Wouden.

Dit uilenbord (Friese Wouden) vindt u in het oosten en zuiden van Friesland, het is uitgevoerd in de kleuren groen en wit.

Dit uilenbord (Friese Wouden) vindt u in het oosten en zuiden van Friesland, het is uitgevoerd in de kleuren groen en wit. In de makelaar van dit uilenbord zijn twee open gedeeltes. De bovenste opening noemt men het glas. Dit glas heeft een betekenis. Een oud gebruik was bijvoorbeeld op visites, dat het kopje op de kop op het schoteltje werd geplaatst. Dit gebruik kwam ook voor in het café, als men niets meer wilde drinken plaatste men het glas omgekeerd op tafel en dan kwam de waard om af te rekenen.

De boer die dit teken dus in zijn makelaar voerde, wilde daarmee te kennen geven dat hij had afgerekend. Hij had deze boerderij betaald en was eigenaar van deze “zathe en lande”

De opening in de makelaar is een zandloper. Het symbool van de tijd, waarmee men tot uitdrukking wilde brengen de tijdelijke staat van de dingen, zo ook het leven met een steeds doorgaande opvolging van het leven door nieuw jong leven..

De Zuid-Westhoek nr 6

Uilenborden van de Zuid-Westhoek

Deze uilenborden zult u tegenkomen in het zuid westelijke merengebied en in het Gaasterland.

Als u door deze prachtige streken van zuidwest Friesland rijdt, dan zal het u opvallen dat men hier ook nog het uilenbord van de Friese wouden aantreft. Het eigenaardige geval doet zich hier voor, dat men in natte gebieden het west teken vindt en in de drogere gronden het zuid west teken.

Het verticale gedeelte van uilenborden wordt makelaar genoemd. In dit gedeelte vindt u ook meestal de meeste symbolische berichten.

Op de makelaar van deze uilenborden komt een open gedeelte voor, ook wel de harp genaamd. Een ander benaming is de “fiif ekers” ofwel “de vijf akkers”. Deze harp kan in het groen of in wit zijn uitgevoerd, als aanduiding van het eigendomsrecht van de boerderij of schuur. Een groene harp wilde zeggen, dat de boer eigenaar is van de boerderij en een witte harp duidde op een pachtboerderij.

Het zonnerad in de driehoek wordt hier opgevuld met het vogeltje, dat beschouwd wordt als een algemeen vruchtbaarheidsteken bij uilenborden.

Persoonlijk ontwerp

Kan ik mijn eigenuilenbord ontwerpen?

We krijgen vaak de vraag van klanten of ze hun eigen uilenbord kunnen ontwerpen.
Natuurlijk kan dat.
Wanneer u dit graag wilt doen kunt u contact met ons opnemen voor een vrijblijvend advies gesprek.

Uw eigen uilenbord ontwerpen

Naast de traditionele Friese uilenborden kunt u bij Rietdekkersbedrijf Sikkema dus ook terecht voor uilenborden met uw eigen vormgeving, logo of familiewapen. Wanneer u al een idee of schets heeft, ontwerpen we het uilenbord geheel naar uw smaak. Heeft u dit nog niet? Dan inspireren wij u graag. Het uilenbord zal vervolgens perfect op maat gemaakt worden, zodat het zowel functioneel als decoratief is. Er kan gekozen worden uit een houten of kunststoffen uilenbord. We vertellen u graag de verschillen en de samenhangende voor- en nadelen hiervan.

Deze uilenborden vindt u in het midden van Friesland. In een brede strook strekt het verschijningsgebied van dit uilenbord zich uit vanaf Leeuwarden zuidwaarts door het lage midden naar Lemmer.